కడుపునిండా భోజనం చేసిన కొద్దిసేపటికే ఏదో ఒక తీపి పదార్థమో లేదా కరకరలాడే చిరుతిండో తినాలనిపిస్తోందా..? ఆకలి తీరిపోయినా మనసు మాత్రం తినుబండారాల చుట్టూనే తిరుగుతోందా..? వైద్య పరిభాషలో ఈ తరహా ఆలోచనల తీవ్రతను ‘ఫుడ్ నాయిస్’ (Food Noise) అంటారు. నిరంతరం ఆహారం గురించే ఆలోచించడం, శారీరక ఆకలి లేకపోయినా తినాలనే కోరిక కలగడం దీని ప్రధాన లక్షణం. ఇది ఏదైనా తీవ్రమైన శారీరక వ్యాధి కానప్పటికీ, నిర్లక్ష్యం చేస్తే స్థూలకాయం, అనారోగ్యకరమైన జీవనశైలికి దారితీస్తుంది.
మనసు ఎందుకు లాగుతోంది..? ప్రధాన కారణాలివే..
ఒత్తిడి, భావోద్వేగాలు.. పని ఒత్తిడి, ఆందోళన లేదా దిగులుతో ఉన్నప్పుడు మెదడు తక్షణ ఉపశమనాన్ని కోరుకుంటుంది. ఇలాంటి సమయాల్లో స్వీట్లు, అధిక క్యాలరీలు ఉండే చిరుతిళ్లు తింటే తాత్కాలికంగా ఉపశమనం లభిస్తుండటంతో, మనసు అలవాటుగా ఆహారాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది. దీనినే ‘ఎమోషనల్ ఈటింగ్’ అంటారు.
ఖాళీ సమయం, అలవాటుగా తినడం: టీవీ చూస్తున్నప్పుడో, మొబైల్ ఫోన్ వాడుతున్నప్పుడో తెలియకుండానే ఏదో ఒకటి నమలడం చాలామందికి అలవాటు. ఇది ఆకలి వల్ల కాకుండా కేవలం సమయం గడపడానికి చేసే ప్రయత్నమే.
ఆహారపు వాసనలు, దృశ్యాలు: సోషల్ మీడియాలో రంగురంగుల వంటకాల ఫొటోలు, వీడియోలు చూడటం లేదా నోరూరించే వంటకాల వాసనలు మెదడులోని ‘రివార్డ్ సిస్టమ్’ను ఉత్తేజపరుస్తాయి. శరీరానికి క్యాలరీలు అవసరం లేకపోయినా, గతంలో అనుభవించిన రుచిని గుర్తుచేసుకుని తినాలనే కోరిక పుడుతుంది.
నిద్రలేమి ప్రభావం.. సరిపడా నిద్ర లేకపోతే ఆకలిని నియంత్రించే హార్మోన్ల సమతుల్యత దెబ్బతింటుంది. ఫలితంగా తీపి, కార్బోహైడ్రేట్లు ఎక్కువగా ఉండే ఆహారాలపై మనసు మళ్లుతుంది.
కఠినమైన ఆహార నియమాలు..బరువు తగ్గాలనే ఉద్దేశంతో ఎక్కువ సమయం పస్తులుండటం లేదా ఆహార మోతాదును విపరీతంగా తగ్గించడం వల్ల శరీరం తీవ్రమైన ఆకలి సంకేతాలను పంపుతుంది.
నియంత్రణకు పాటించాల్సిన సూత్రాలు
ఆకలిని గమనించండి..ఏదైనా తినాలనిపించినప్పుడు వెంటనే చేతికి అందినది నోట్లో వేసుకోకుండా ఒక్క క్షణం ఆగండి. నిజంగా పొట్టలో ఆకలి వేస్తోందా లేక బోర్ కొట్టి, ఒత్తిడి వల్ల తినాలనిపిస్తోందా అన్నది విశ్లేషించుకోండి.
సంతులిత పోషకాహారం.. ఎక్కువ సమయం కడుపు నిండిన భావన ఉండేందుకు భోజనంలో పీచు (ఫైబర్), ప్రొటీన్లు సమృద్ధిగా ఉండేలా చూసుకోండి.
మైండ్‌ఫుల్ ఈటింగ్.. స్క్రీన్ల ముందు కాకుండా ఆహారంపైనే పూర్తి దృష్టి పెట్టి, నిదానంగా నమిలి తినండి. దీనివల్ల కడుపు నిండిన సంకేతాలు మెదడుకు సకాలంలో అందుతాయి.
వేళకు నిద్ర.. ప్రతిరోజూ క్రమం తప్పకుండా 7 నుంచి 8 గంటల నిద్ర ఉండేలా చూసుకోవడం ద్వారా హార్మోన్ల సమతుల్యతను కాపాడుకోవచ్చు.
వైద్యులను ఎప్పుడు సంప్రదించాలి..?
తినాలనే ఆలోచనలపై నియంత్రణ పూర్తిగా కోల్పోయినట్లు అనిపించినా, తరచూ అతిగా తినడం (Binge Eating) అలవాటుగా మారినా, తిన్న తర్వాత తీవ్రమైన మానసిక వేదన లేదా అపరాధ భావన కలుగుతున్నా ఆలస్యం చేయకుండా వైద్య నిపుణులను లేదా మానసిక నిపుణులను సంప్రదించి సరైన కౌన్సెలింగ్ తీసుకోవడం మంచిది.