మారుతున్న జీవనశైలి, అంతకంతకూ పెరుగుతున్న బాధ్యతలు మహిళల మానసిక ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్నాయి. అటు ఇంటి బాధ్యతలను సమర్థంగా చక్కబెడుతూ అందరినీ మెప్పించాలనే ఆరాటం గృహిణుల్లో ఉంటే.. అటు ఉద్యోగం, ఇటు కుటుంబం రెండింటినీ సమన్వయం చేసుకుంటూ రెండింట్లోనూ అత్యుత్తమంగా నిలవాలన్న తాపత్రయం ఉద్యోగినుల్లో కనిపిస్తోంది. ఈ రెండింతల ఒత్తిడి కారణంగా ఎందరో మహిళలు శారీరక, మానసిక అలసటకు గురవుతున్నారు. ఫలితంగా నిరంతరం అశాంతి, ఒత్తిడి, ఆందోళన, కుంగుబాటు వంటి సమస్యల వలయంలో చిక్కుకుంటున్నారు. ఈ మానసిక సమస్యలు, వాటి ప్రధాన లక్షణాలు, అధిగమించే మార్గాలపై అవగాహన పెంచుకోవడం ఎంతో ముఖ్యం.
1. మానసిక ఒత్తిడి (Mental Stress)..
నేటి ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో గృహిణులు, ఉద్యోగినుల్లో ఒత్తిడి సర్వసాధారణంగా మారింది.
లక్షణాలు..ఎప్పుడూ నిరుత్సాహం, చిన్న విషయాలకే చిరాకు, తీవ్రమైన అలసట, పనులపై ఏకాగ్రత కుదరకపోవడం, పని సామర్థ్యం తగ్గడం. శరీరపరంగా నిద్రలేమి, తరచూ తలనొప్పి, ఒళ్లు నొప్పులు, ఆకలి మందగించడం లేదా అజీర్తి వంటి సమస్యలు తలెత్తుతాయి.
పరిష్కారాలు..నచ్చిన అభిరుచులకు సంగీతం, మొక్కల పెంపకం వంటివాటికి సమయం కేటాయించాలి. ఆలోచనలను కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులతో పంచుకోవాలి. రోజూ యోగా, ప్రాణాయామం సాధన చేయాలి. సమయ నిర్వహణ (Time Management) పాటిస్తూ దినచర్యను క్రమబద్ధీకరించుకోవాలి. సమస్య తీవ్రంగా ఉంటే కౌన్సెలర్‌ను సంప్రదించి కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT) తీసుకోవాలి.
2. ఆందోళన (Anxiety)
తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడి సుదీర్ఘకాలం పాటు కొనసాగినప్పుడు అది యాంగ్జైటీగా మారుతుంది.
లక్షణాలు..మనసులో నిరంతరం ప్రతికూల ఆలోచనలు, భవిష్యత్తు గురించి అతిగా ఆలోచించడం (Overthinking), ఏదో జరిగిపోతుందన్న భయం, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, చెమటలు పట్టడం, తీవ్రమైన సందర్భాల్లో ఛాతీలో అసౌకర్యం, చేతులు వణకడం, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది.
పరిష్కారాలు.. నిర్ణీత సమయానికి నిద్రపోవడం, మేల్కొనడం అలవాటు చేసుకోవాలి. ఆందోళన కలిగినప్పుడు లోతైన శ్వాస తీసుకుంటూ మనసును ప్రశాంతపరుచుకోవాలి. ప్రేరణనిచ్చే పుస్తకాలు చదవడం, నిపుణుల సలహాతో రిలాక్సేషన్ థెరపీలు పాటించడం మేలు చేస్తుంది.
3. కుంగుబాటు (Depression)
తీవ్రమైన నిరాశ, ఒంటరితనం మనసును ఎక్కువ కాలం వేధిస్తుంటే దానిని డిప్రెషన్‌గా గుర్తించాలి.
లక్షణాలు.. తీవ్రమైన శూన్యత, ఒంటరితన భావన, విపరీతమైన నిద్ర లేదా నిద్ర పట్టకపోవడం, ఆకలి పూర్తిగా నశించడం లేదా అతిగా తినడం, నచ్చిన పనుల్లోనూ ఆసక్తి లేకపోవడం, ఆత్మవిశ్వాసం కోల్పోవడం, చిన్న నిర్ణయాలు కూడా తీసుకోలేకపోవడం.
పరిష్కారాలు..నలుగురితో గడపడం, పిల్లలతో ఆడుకోవడం, మార్నింగ్ వాక్, తేలికపాటి వ్యాయామాలు సాధన చేయాలి. హాస్యభరిత కార్యక్రమాలు చూడటం, పెంపుడు జంతువులతో సమయం గడపడం మనసుకు ఉపశమనం కలిగిస్తాయి. లక్షణాలు తీవ్రమైతే ఆలస్యం చేయకుండా మానసిక వైద్యులను సంప్రదించి చికిత్స తీసుకోవాలి.
4. అబ్సెసివ్ కంపల్సివ్ డిజార్డర్ (OCD)
ఒకే ఆలోచన మనసులో పదేపదే మెదులుతూ, ఆ ఆలోచన ప్రభావంతో ఒకే పనిని మళ్లీ మళ్లీ చేయడాన్ని ఓసీడీ అంటారు. ఇంటి పనుల్లో అతిగా పర్ఫెక్షన్ ఆశించే మహిళల్లో ఈ లక్షణాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.
లక్షణాలు..తాళం వేశామా లేదా అని పదే పదే లాగి చూడటం, చేతులను మాటిమాటికీ శుభ్రం చేసుకోవడం, మాట్లాడేటప్పుడు ఒకే విషయాన్ని పదేపదే పునరావృతం చేయడం. రోగి కావాలని చేయకపోయినా, ఆలోచనలపై నియంత్రణ లేక ఇలా చేస్తుంటారు.
పరిష్కారాలు..మొదట తమలోని ఆ అలవాటును స్పృహతో గుర్తించి, నియంత్రించుకోవడానికి ప్రయత్నించాలి. వీలుకాకపోతే నిపుణుల సమక్షంలో ‘ఎక్స్‌పోజర్ అండ్ రెస్పాన్స్ ప్రివెన్షన్ థెరపీ’, సీబీటీ ద్వారా ఈ సమస్య నుంచి ఉపశమనం పొందవచ్చు.
5. డిజిటల్ వ్యసనం (Digital Addiction)
స్మార్ట్‌ఫోన్లు, సోషల్ మీడియా వినియోగం శృతిమించడం మహిళల్లో మానసిక ఒత్తిడికి మరో ప్రధాన కారణంగా మారుతోంది.
లక్షణాలు..అవసరం లేకపోయినా మాటిమాటికీ మొబైల్ చూసుకోవడం, తినే సమయంలోనూ ఫోన్ వాడటం, గంటల తరబడి రీల్స్ స్క్రోల్ చేయడం, అర్ధరాత్రి దాకా మేల్కొనడం, కాసేపు మొబైల్ కనిపించకపోతే తీవ్రమైన అసహనం, చిరాకు కలగడం.
పరిష్కారాలు.. రోజులో కొంత సమయం మొబైల్‌కు పూర్తిగా దూరంగా ఉండేలా ‘డిజిటల్ డిటాక్స్’ నియమాన్ని పెట్టుకోవాలి. తీరిక వేళల్లో పుస్తకాలు చదవడం, వంటలు చేయడం, కుట్లు-అల్లికలు వంటి సృజనాత్మక రంగాల్లో నిమగ్నమైతే స్క్రీన్ సమయం తగ్గి మానసిక ప్రశాంతత లభిస్తుంది.
మహిళలు కుటుంబ సంక్షేమానికి ఎంత ప్రాధాన్యమిస్తారో, తమ మానసిక ఆరోగ్యానికి కూడా అంతే ప్రాధాన్యమివ్వాలి. సమస్యల తీవ్రతను తొలిదశలోనే గుర్తించి స్వీయ సంరక్షణతో పాటు అవసరమైనప్పుడు నిపుణుల సాయం తీసుకోవడమే సరైన మార్గం.